TBDY 2018 Uygulama Tebliğinde Yenilikler: Yapı Tasarımını Etkileyecek Yeni Kurallar
Türkiye’de deprem mühendisliği alanı son yıllarda önemli bir dönüşüm yaşadı. Bu dönüşümün merkezinde Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) yer aldı. Performans tabanlı tasarım yaklaşımını benimseyen bu yönetmelik, mühendislerin yapıların deprem davranışını daha hassas analiz etmesini sağladı. Böylece mühendisler daha güvenli yapılar tasarlayabilmeye başladı.
Ancak deprem mühendisliğindeki gelişmeler burada durmadı. TBDY 2018 Uygulama Esasları Tebliği mevcut yönetmeliğin uygulama tarafını daha da netleştirmeyi amaçlıyor. Ayrıca tebliğ taslağı bazı kritik konularda daha sıkı tasarım kuralları da içeriyor.
Henüz resmiyet kazanmamış olsa da yayımlanması beklenen bu tebliğ taslağı özellikle daha düzenli ve ortogonal taşıyıcı sistemleri teşvik ediyor. Dolayısıyla bu yaklaşım yalnızca statik sistem tasarımını değil, aynı zamanda mimari projelendirme sürecini de doğrudan etkileyebilir.
Deprem güvenliği mühendisliğin temel sorumluluklarından biridir. Bununla birlikte mühendisler uygulama aşamasında ortaya çıkabilecek teknik ve pratik zorlukları da önceden değerlendirmek zorundadır. Bu nedenle sektördeki gelişmeleri yakından takip etmek büyük önem taşır.
Bu yazıda yayımlanması beklenen TBDY 2018 Uygulama Tebliği değişiklikleri taslağının getirdiği başlıca teknik değişiklikleri özetliyoruz.
1. Taşıyıcı Sistemde Perde Zorunluluğu ve Kesit Alanı Kontrolleri
Yeni düzenleme betonarme yapılarda perde kullanımını daha sistematik hale getirmeyi hedefliyor. Ayrıca yönetmelik bazı yeni kesit kontrolleri de tanımlıyor.
Perde Zorunluluğu
Bina Yükseklik Sınıfı BYS ≤ 6 ve kat sayısı N > 1 olan yerinde dökme veya önüretimli betonarme binalarda mühendisler her iki doğrultuda betonarme perde kullanmak zorunda.
Bu nedenle tasarım aşamasında taşıyıcı sistem planlaması daha kritik hale geliyor.
Perde Eksenel Yük Kontrolü
Her bir perde elemanı için şu koşul sağlanmalı:
Awi ≥ Ndm / (0.25 fck)
Bu kontrol sayesinde mühendisler perde kesitlerinin eksenel yük kapasitesini güvenli seviyede tutabilir.
Perde ve Düşey Taşıyıcı Alanı Oranları
Yönetmelik kat planı alanı içinde iki önemli parametre için yeni sınırlar tanımlıyor:
-
toplam perde alanı
-
toplam düşey taşıyıcı eleman alanı (kolon + perde)
Bu oranlar Sds değerine bağlı olarak değişiyor.
2. Kolon Geometrisi ve Eksenel Yük Sınırları
Tebliğ taslağındaki en dikkat çekici değişikliklerden biri kolon geometrisi ile ilgili.
Kolon Boyut Oranı
Yeni kurala göre tüm kolonlarda:
Uzun kenar / kısa kenar ≤ 1.5
olmalı.
Mevcut yönetmelik bu oranı 6’ya kadar izin veriyordu. Daha büyük oranlara sahip elemanları mühendisler perde olarak değerlendiriyordu. Ancak yeni yaklaşım kolon kesitlerini daha kareye yakın geometrilere yönlendiriyor.
Bu değişiklik özellikle mimari planlama kararlarını etkileyebilir.
Kolon Eksenel Yük Kontrolü
Ayrıca kolon kesitleri şu kontrolü sağlamalı:
Aci ≥ Ndm / (0.35 fck)
Bu kontrol kolonların eksenel yük altında yeterli güvenlik seviyesinde kalmasına yardımcı olur.
3. Donatı ve Sargı Detayı Kontrolleri
Yeni düzenleme perde uç bölgeleri ve kolon sarılma bölgeleri için daha sıkı donatı kuralları tanımlıyor.
Bu bölgelerde mühendisler şu donatı düzenini kullanmalı:
-
dışta kapalı bir etriye
-
içte ilave kapalı etriyeler
Ayrıca tasarımda en az iki kapalı etriye bulunmalı.
Bunun yanında mühendisler her doğrultuda en fazla bir çiroz kullanabilir.
Bu detaylar elemanların süneklik kapasitesini artırmayı hedefler.
4. Çerçeve Sürekliliği ve Aks Geometrisi
Tebliğ taslağı deprem yüklerini moment aktaran çerçeveler veya perde-çerçeve sistemleri ile taşıyan binalar için yeni kurallar tanımlıyor.
Aks Sürekliliği
Plan düzleminde her iki doğrultudaki toplam aks sayısının en az %50’si boydan boya sürekli çerçeve oluşturmalı.
Bu nedenle özellikle düzensiz planlı binalarda mühendisler aks düzenini daha dikkatli planlamalı.
Kiriş – Kolon Bağlantısı
Ayrıca kolonlar her iki doğrultuda kirişlerle bağlanmalı.
Bunun yanında yönetmelik şu sınırı koyuyor:
Kolon veya perde merkezinden kiriş merkezine olan yatay dış merkezlik mesafesi, kirişin bağlandığı eleman yüz genişliğinin 1/3’ünden fazla olamaz.
Dolayısıyla bu kural mimari tasarım kararlarını doğrudan etkileyebilir.
5. Göreli Kat Ötelemesi ve Burulma Düzensizliği
Yeni düzenleme yapıların deprem altındaki davranışını sınırlayan daha sıkı öteleme kriterleri tanımlıyor.
Burulma Düzensizliği
DD-2 deprem etkisi altında:
Eğer etkin göreli kat ötelemesi 0.005’ten büyükse,
burulma düzensizliği katsayısı
ηbi ≤ 1.6
olmalı.
Maksimum Göreli Kat Ötelemesi
DD-2 deprem etkisi için:
-
tüm binalarda 0.01
-
perdeli binalarda belirli koşullar altında 0.015
sınırı uygulanıyor.
Ancak BKS = 1 binalar için yönetmelik bu sınırı 0.01125 olarak tanımlıyor.
TBDY 2018 Uygulama Tebliği Değişiklikleri Yapı Tasarım Süreçleri Nasıl Etkilenecek?
Bu düzenlemeler yürürlüğe girerse mühendisler birçok tasarım parametresini yeniden değerlendirmek zorunda kalacak.
Örneğin:
-
taşıyıcı sistem kurgusu
-
mimari planlama
-
kolon ve perde yerleşimleri
-
çerçeve sürekliliği
-
donatı detaylandırması
Dolayısıyla bu tebliğ yalnızca hesap yöntemlerini değil, proje üretim yaklaşımını da değiştirebilir.
Prota Yazılım Bu Sürece Nasıl Hazırlanıyor?
Prota Yazılım olarak biz sektördeki gelişmeleri yakından takip ediyoruz. Ayrıca mühendislerin yeni gereksinimlere hızlı ve doğru şekilde uyum sağlaması için yazılım geliştirme çalışmalarımızı sürdürüyoruz.
Tebliğ yürürlüğe girdiğinde bu kapsamda ortaya çıkan tasarım kontrollerini ProtaStructure ortamında kolayca uygulayabileceğiniz güncellemeleri kullanıcılarımızla paylaşacağız.
Sonuç olarak amacımız mühendislerin yeni düzenlemelere uyum sürecini kolaylaştırmak ve aynı zamanda daha güvenli ve verimli yapı tasarımını destekleyen araçlar sunmak.
Deneme sürümüne erişmek ve daha fazla bilgi almak için bizimle iletişime geçin.
